أبو القاسم عبد الله بن علي الكاشاني ( القاشاني )

ديباچه 13

عرايس الجواهر ونفايس الأطايب ( فارسى )

از آنچه مؤلّف خود در كتاب عرايس الجواهر مىنويسد ( اين دو عبارت كه : « درين تاريخ سنهء سبعمائه هجرى به حسب قيمت اردو . . . . و محروسهء تبريز . . . » ، « در غرّهء محرّم سنهء سبعمائه به بلد مبارك تبريز . . . ) معلوم مىشود كه او مسلما از سال 700 به بعد در تبريز بوده و قاعدة دوران اقامتش در آنجا كوتاه نبوده است . از عبارت ديگر همين كتاب مستفاد مىشود كه قبل از سال هفتصد شهرهاى دامغان و كرمان را هم ديده بوده است ، آنجا كه در بيان معادن طلا مىنويسد : « آنچ مؤلّف اين كتاب ديده است در كوه دامغان . . . . و در كوههاى جنوبى كرمان دو سه معدن زر ديده . . . » ( ص 216 ) آثار مؤلف شهرت اساسى ابو القاسم عبد اللّه كاشانى به مناسبت دو تأليف او در زمينهء تاريخ است ، و نيز آنكه تأليف جامع التّواريخ رشيدى را به خود منسوب كرده است . 1 - زبدة التواريخ ، تاريخ عمومى تا واقعهء سقوط بغداد ، مشتمل بر يك مقدّمه و دو قسم كه در عهد سلطنت اولجايتو ( 703 - 716 ) به اتمام تأليف آن موفّق شد . نام اين كتاب در تاريخ گزيده و كشف الظنّون مضبوط است . بايد گفته شود اگرچه در كشف الظّنون نام مؤلّف « محمّد بن على » قيد شده امّا مرحوم محمّد قزوينى در يادداشتهاى خود ( جلد سوم صفحات 125 - 126 ) به اثبات رسانيده است كه مراد همان عبد اللّه بن على است . نسخ خطّى اين كتاب معدودست و فعلا دو نسخهء كتابخانهء دولتى برلن ( فهرست پرچ 368 ) و نسخهء مورّخ 717 كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران خريدارى از استاد سعيد نفيسى را ( كه همان نسخهء اسمعيل